September is een bijzondere maand in de wijnwereld. Terwijl we langzaam afscheid nemen van de zomer, begint in veel Europese wijngebieden een van de belangrijkste momenten van het jaar: de druivenoogst.
Maandenlang hebben wijnboeren hun wijngaarden verzorgd en de ontwikkeling van de druiven gevolgd. Nu komt het erop aan. Zijn de druiven rijp genoeg? Is er voldoende suiker opgebouwd? Zijn de zuren nog mooi fris? En hoe ziet het weer van de komende dagen eruit?
Het bepalen van het juiste oogstmoment is een van de belangrijkste beslissingen die een wijnmaker gedurende het jaar neemt. Want uiteindelijk begint iedere goede fles wijn gewoon met goede, rijpe druiven.
Wanneer worden druiven geoogst?
Er bestaat geen vaste datum voor de druivenoogst. Op het noordelijk halfrond vindt de oogst meestal plaats aan het einde van de zomer en in het najaar. Het exacte moment verschilt per land, wijngebied, druivenras en jaar.
Zoals ook het Wine & Spirit Education Trust (WSET) uitlegt in hun artikel over de levenscyclus van de wijnstok, worden druiven geoogst zodra ze voldoende kleur, smaak, zuren, tannines en suiker hebben ontwikkeld.
In warme wijngebieden kunnen de eerste druiven al in augustus worden geplukt, terwijl in koelere gebieden soms tot ver in september of oktober wordt gewacht.
Ook binnen één wijngaard hoeft niet alles tegelijkertijd rijp te zijn. Een vroeg rijpende druif kan bijvoorbeeld al worden geoogst terwijl een ander druivenras nog enkele weken aan de stok blijft hangen.
Daarom is de oogst ieder jaar weer anders.
Hoe weet een wijnmaker wanneer een druif rijp is?
Je zou denken: even een druif proeven en klaar. En eerlijk gezegd gebeurt dat ook behoorlijk vaak. Een ervaren wijnmaker loopt regelmatig door de wijngaard en proeft druiven rechtstreeks van de stok.
Maar er wordt natuurlijk naar meer gekeken.
Bij het bepalen van het oogstmoment spelen onder andere suiker, zuren, aroma's, kleur en tannines een rol. Wijnmakers kunnen bijvoorbeeld het suikergehalte, de pH en de totale zuurgraad van de druiven meten.
Wie daar wat dieper in wil duiken, vindt bij Oregon State University een uitgebreide uitleg over het meten van druivenrijpheid voor de oogst.
Tijdens het rijpen gebeurt grofweg het volgende:
Meer suiker
Naarmate de druif rijper wordt, neemt het suikergehalte toe. Tijdens de vergisting zetten gisten deze natuurlijke suikers uiteindelijk om in alcohol.
Verandering van de zuren
Tegelijkertijd verandert de zuurgraad. Genoeg zuur is belangrijk voor de frisheid, spanning en balans van de uiteindelijke wijn.
Meer smaak en aroma
Ook de smaak en aroma's van de druif ontwikkelen zich verder. Te vroeg oogsten kan groene en onrijpe tonen geven. Door langer te wachten kunnen druiven rijper en voller van smaak worden.
Maar té lang wachten is ook niet altijd wenselijk. Het suikergehalte kan verder oplopen terwijl de frisse zuren afnemen.
De kunst zit dus in de balans.
Waarom een paar dagen verschil zoveel kan uitmaken
En daar wordt wijn interessant.
Een druif is geen product uit een fabriek dat iedere dag precies hetzelfde is. Zon, regen, temperatuur en wind hebben allemaal invloed op de ontwikkeling ervan.
Stel dat de druiven bijna perfect rijp zijn, maar er wordt drie dagen flinke regen voorspeld. Wacht de wijnmaker en loopt hij het risico dat de kwaliteit van de druiven achteruitgaat? Of haalt hij ze iets eerder binnen?
Andersom kunnen een paar mooie zonnige dagen juist nét dat beetje extra rijpheid geven waar de wijnmaker op zit te wachten.
Dat soort beslissingen bepalen mede het karakter van een wijnjaar of jaargang.
Het jaartal dat u op veel wijnflessen ziet, verwijst naar het jaar waarin de druiven zijn geoogst. Omdat de weersomstandigheden ieder groeiseizoen verschillen, kunnen twee jaargangen van exact dezelfde wijn daarom toch verschillend smaken.
Handmatig plukken of oogsten met een machine?
Ook de manier waarop druiven worden geoogst verschilt.
Druiven met de hand plukken
Bij een handmatige oogst gaan plukkers met een snoeischaar door de wijngaard. De druiventrossen worden voorzichtig afgeknipt en verzameld in bakken of kistjes.
Een groot voordeel hiervan is dat er tijdens de oogst al geselecteerd kan worden. Beschadigde of onrijpe trossen kunnen worden achtergelaten.
Handmatig oogsten is arbeidsintensief, maar wordt daarom nog veel toegepast bij kwaliteitswijnen, steile wijngaarden en plekken waar machines simpelweg niet goed kunnen komen.
Machinaal oogsten
In andere wijngaarden wordt gebruikgemaakt van oogstmachines. Hiermee kan een groot oppervlak in relatief korte tijd worden geoogst. Dat heeft een belangrijk voordeel: wanneer de druiven precies rijp zijn, kan een wijnboer snel handelen.
Sommige wijnboeren oogsten zelfs 's nachts. De temperatuur ligt dan lager, waardoor de druiven koeler in de wijnkelder arriveren. Ook WSET beschrijft nachtelijke oogst als een methode om druiven fris naar de wijnmakerij te brengen. Beide manieren kunnen dus prima druiven opleveren. Uiteindelijk gaat het vooral om waar, wanneer en hoe zorgvuldig er wordt geoogst.
Wat gebeurt er na de druivenoogst?
Wanneer de druiven zijn geplukt, begint het volgende hoofdstuk: het wijnmaken. En meestal is er weinig tijd om rustig achterover te leunen. De druiven worden zo snel mogelijk naar de wijnkelder gebracht.
Daar worden ze gecontroleerd en eventueel opnieuw geselecteerd. Wat er vervolgens gebeurt, hangt af van het type wijn dat de wijnmaker wil maken. Druiven kunnen worden ontsteeld en gekneusd of direct worden geperst. Bij witte wijn wordt het sap doorgaans relatief snel van de schillen gescheiden. Bij rode wijn vergist het sap meestal juist samen met de schillen.
Dat laatste is belangrijk. Veel van de kleur, tannine en aroma's bevinden zich namelijk in de schil van de druif. WSET legt dit mooi uit in hun artikel over wat wijn precies is en welke stoffen uit de druif komen.
Vervolgens begint de alcoholische vergisting, waarbij gisten de natuurlijke suikers uit het druivensap omzetten in alcohol. Het druivensap begint langzaam te veranderen in wijn.
September: hoogspanning in de wijngaard
Voor veel wijnboeren is de oogst misschien wel de spannendste periode van het hele jaar. Alles waar maandenlang naartoe is gewerkt, komt in korte tijd samen. Soms moet er dagen achter elkaar worden geplukt en verwerkt. Een verandering in het weer kan de planning volledig overhoopgooien.
Ook in Nederland is september inmiddels een echte wijnmaand. Tijdens de Nederlandse Wijngaarden Open Dagen 2026 openen in september 36 Nederlandse wijnbedrijven hun deuren. Het hoofdweekend vindt plaats op 19 en 20 september. Meer informatie hierover is te vinden bij de Koninklijke Vereniging Nederlandse Wijnhandelaren.
En misschien maakt juist dat de druivenoogst zo mooi: hoeveel techniek er tegenwoordig ook bij wijn maken komt kijken, uiteindelijk blijft de natuur een belangrijke rol spelen.
Van druif tot glas
De volgende keer dat u een fles wijn opent, is het aardig om eens naar de jaargang op het etiket te kijken.
Dat kleine getal vertelt namelijk een veel groter verhaal. Over een voorjaar waarin de wijnstok uitliep, een zomer waarin de druiven rijpten en uiteindelijk die paar beslissende weken waarin de wijnmaker bepaalde:
nu moeten ze eraf.
Vanaf dat moment begint de reis van druif naar wijn. En maanden, of soms jaren later staat die wijn uiteindelijk bij ons in Schoonhoven op de plank.
